Klastry, spółdzielnie, prosumenci wirtualni i zbiorowi, czyli narzędzia energetyki samowystarczalnej i lokalnej

Klastry, spółdzielnie, prosumenci wirtualni i zbiorowi, czyli narzędzia energetyki samowystarczalnej i lokalnej

Print Friendly, PDF & Email

W coraz większym stopniu energetyka odchodzi od pierwotnego scentralizowanego charakteru, na rzecz energetyki lokalnej i rozproszonej. Aby w pełni móc realizować politykę zdecentralizowanego wytwarzania energii, powinna ona być odbierana jak najbliżej miejsca jej wytworzenia. Jedną z podstawowych zalet takiego rozwoju jest zmniejszenie obciążenia sieci dystrybucyjnych oraz przesyłowej, przez które energia nie musi być transportowana na znaczne odległości. Zmniejsza to koszty związane z rozbudową i modernizacją sieci, co w sposób znaczący może wpływać na koszty działania systemu elektroenergetycznego, a tym samym na obniżenie rachunków.

Poniżej przedstawiono główne instrumenty wsparcia dla realizacji inicjatyw skutkujących rozwojem lokalnego wytwarzania i wykorzystywania energii elektrycznej lub ciepła.

  1. Klastry energetyczne

Samo pojęcie klastra energii wprowadzone zostało w nowelizacji ustawy z dnia 22 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw [1], natomiast w aktualnie procedowanym projekcie ustawy o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw pojęcie klastra energii i systemu zachęt do jego wdrażania są znacząco rozszerzone. Pojęcie to może zostać zdefiniowane jako porozumienie, którego przedmiotem jest współpraca w zakresie wytwarzania, magazynowania, równoważenia zapotrzebowania, dystrybucji energii w celu zapewnienia jego stronom korzyści gospodarczych, społecznych, środowiskowych lub zwiększenie elastyczności systemu elektroenergetycznego. Klaster taki może zostać utworzony na obszarze jednego powiatu lub 5 sąsiadujących gmin, pod warunkiem, że cały obszar objęty klastrem znajduje się na obszarze działania jednego operatora systemu dystrybucyjnego. Głównym mechanizmem zachęcającym do tworzenia klastrów energii ma być zwolnienie z opłaty OZE, opłaty kogeneracyjnej, obowiązków związanych ze świadectwami pochodzenia i świadectwami efektywności energetycznej oraz dodatkowe korzyści w zakresie usług dystrybucji, których wysokość zależy od ilości energii elektrycznej pobranej przez członków klastra energii i będą one uzależnione od spełnienia warunków w zakresie osiągnięcia odpowiedniego poziomu zużycia własnego [2].

  1. Obywatelskie społeczności energetyczne

Zgodnie z dyrektywą 2019/944 poszczególni członkowie Unii Europejskiej zobligowani są do umożliwienia tworzenia obywatelskich społeczności energetycznych [3]. Przedmiotem działalności takich stowarzyszeń może być między innymi wytwarzanie, dystrybucja, handel lub magazynowanie energii, z zastrzeżeniem, że obszar funkcjonowania takiej społeczności jest ograniczony do terenu funkcjonowania jednego operatora systemu dystrybucyjnego. Głównym zamysłem stojącym za umożliwieniem ich działalności jest bezpośredni udział odbiorców końcowych w łańcuchu dostaw energii, w tym dzielenie się energią z innymi odbiorcami. W przeciwieństwie do przedsiębiorstw, których działania nastawione są na osiągnięcie zysku, celem takiego wspólnego przedsięwzięcia członków społeczności jest ograniczenie kosztów pozyskania energii oraz zwiększenie efektywności energetycznej. Uregulowanie społeczności energetycznych w aktualnie procedowanym przez Sejm projekcie ustawy (nr druku 3237) ma na celu zapewnienie stabilnych ram prawnych oraz konkurencyjnego i niedyskryminującego zakresu obowiązków w stosunku do innych uczestników rynku. Obywatelskie społeczności energetyczne zgodnie z projektowanymi przepisami zapewniony będą miały udział we wszystkich rynkach energii, zarówno w sposób zagregowany, jak i indywidualny, a ewentualne podziały i rozliczenia energii dokonywane będą na podstawie zapisów statutowych lub umowach członków tejże społeczności [4].

  1. Prosument wirtualny

Przepisy w zakresie prosumenta wirtualnego energii odnawialnej zostały ustanowione w ustawie z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii i wejdą w życie z dniem 2 lipca 2024 r. Samo pojęcie definiowane jest jako: odbiorca końcowy wytwarzający energię elektryczną wyłącznie z odnawialnych źródeł energii na własne potrzeby w instalacji odnawialnego źródła energii przyłączonej do sieci dystrybucyjnej elektroenergetycznej w innym miejscu niż miejsce dostarczania energii elektrycznej do tego odbiorcy. W praktyce oznacza to, że prosument nie musi już korzystać z energii wyprodukowanej bezpośrednio w miejscu, w którym energię pobiera. Rozwiązanie takie sprawdza się w szczególności w przypadku tych odbiorców, którzy chcieliby zostać prosumentami, ale ze względów technicznych lub innych nie mogą pozwolić sobie na instalację źródeł OZE w miejscu swojego zamieszkania. Ustawa nie nakłada szczególnych ograniczeń lokalizacyjnych dla takiego źródła OZE, ale w sposób szczególny narzędzie takie może być użyteczne w przypadku wspólnot mieszkaniowych czy osiedli domów szeregowych [5].

  1. Prosument zbiorowy

Ze względów technicznych, ekonomicznych oraz prawnych wytwarzanie energii oraz jej wykorzystywanie lub rozliczanie przez poszczególnych mieszkańców budynku wielolokalowego było utrudnione. W celu dalszego rozwoju instalacji prosumenckich ustawodawca, w nowelizacji ustawy o odnawialnych źródłach energii, zdecydował o ustanowieniu oraz wdrożeniu rozwiązań dla prosumenta zbiorowego. Zgodnie z definicją jest to: odbiorca końcowy wytwarzający energię elektryczną wyłącznie z odnawialnych źródeł energii na własne potrzeby w mikroinstalacji lub małej instalacji przyłączonej do sieci dystrybucyjnej elektroenergetycznej za pośrednictwem wewnętrznej instalacji elektrycznej budynku wielolokalowego, w której znajduje się punkt poboru energii elektrycznej tego odbiorcy. W praktyce oznacza to, że przykładowo, jeżeli spółdzielnia mieszkaniowa zdecyduje się wybudować instalację wytwórczą OZE na dachu budynku lub na terenie go otaczającym, może przekazywać mieszkańcom tego budynku, który zawarli umowę prosumencką, część energii pochodzącej z tego źródła, a nie wykorzystywać jej jedynie na potrzeby własne budynku [5].

Podsumowanie

Te i inne zmiany charakteru wytwarzania, dystrybucji, wykorzystania energii znacząco wpływają na konieczność dokonywania coraz większej ilości pomiarów energii. W tym celu niezbędne stało się stosowanie liczników zdalnego odczytu oraz agregowanie danych w bazach danych w celu jednolitego i właściwego rozliczania energii zarówno pobranej, jak i oddanej do sieci przez poszczególnych prosumentów lub uczestników spółdzielni oraz klastrów energii. Niemniej, rozwój energetyki lokalnej i rozproszonej daje wiele szans i możliwości na wzrost bezpieczeństwa energetycznego naszego kraju oraz na uniezależnienie się od dostaw zagranicznych. Każde działanie, mające na celu zwiększenie aktywności na rynku energii odbiorców końcowych to krok ku rozwojowi gospodarczemu, a tym samym zmniejszeniu kosztów wytwarzania energii oraz rachunków za nią.

 

Źródła:

[1] Ustawa z dnia 22 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2016. poz. 925);

[2] Sejm RP: https://www.sejm.gov.pl/sejm9.nsf/agent.xsp?symbol=RPL&Id=RM-0610-45-23

[3] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego I Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE (L 158/125);

[4] Sejm RP: https://www.sejm.gov.pl/sejm9.nsf/agent.xsp?symbol=RPL&Id=RM-0610-42-23

[5] Ustawa z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2021 poz. 2376).