II ogólnopolska konferencja „Inteligentnie w energetyce”

Print Friendly, PDF & Email

 

Już 25 stycznia br. odbędzie się II ogólnopolska konferencja pn. „Inteligentnie w energetyce. Wsparcie budowy inteligentnej sieci energetycznej w Polsce”

„Inteligentnie w energetyce” to jeden z kluczowych projektów realizowanych przez Ministra Klimatu i Środowiska, który wpisuje się w proces transformacji energetycznej Polski.

Jego celem jest poszerzenie wiedzy i podniesienie świadomości użytkowników energii elektrycznej, osób odpowiedzialnych za tworzenie otoczenia rynkowo-regulacyjnego i przedsiębiorstw energetycznych w zakresie korzyści, jakie niesie wdrażanie inteligentnych sieci elektroenergetycznych (ISE) z uwzględnieniem kwestii cyberbezpieczeństwa.

Należy podkreślić, że inteligentne opomiarowanie to ważny element krajowej transformacji sektora energetycznego, która jest oparta o cyfryzację, inteligentne sieci i inteligentne liczniki zdalnego odczytu. Zmiany te umożliwią bezpieczną integrację odnawialnych źródeł energii w systemie, rozwój rynku prosumentów oraz wykorzystanie potencjału aktywnych odbiorców, co z pewnością wpłynie pozytywnie na cały system elektroenergetyczny Polski.

II ogólnopolska konferencja to kontynuacja inicjatywy umożliwiającej wymianę wiedzy i doświadczeń eksperckich z zakresu inteligentnych sieci energetycznych (Smart Grid), nowych technologii, procesów wdrażających liczniki zdalnego odczytu (LZO) oraz uregulowań prawnych dotyczących ww. tematyki, które integrują działania wytwórców, dystrybutorów i odbiorców energii elektrycznej.

 

Program konferencji:

  • 9:00 – 9:55 | Rejestracja uczestników, powitalna kawa
  • 10:00 – 10:15 | Uroczyste otwarcie konferencji Anna Łukaszewska-Trzeciakowska, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska
  • 10:15 – 10:30 | Inteligentnie w energetyce. Wsparcie budowy inteligentnej sieci energetycznej w Polsce” dotychczasowe osiągnięcia Anna Bednarska, Ministerstwo Klimatu i Środowiska.
  • 10:30 – 11:00 | Rozporządzenie w sprawie sytemu pomiarowego nowe kompleksowe ramy prawne Łukasz Bartuszek, Ministerstwo Klimatu i Środowiska
  • 11:00 – 11:15 | Dyskusja
  • 11:15 – 11:30 | Przerwa kawowa
  • 11:30 – 12:15 | Instalacje liczników, dane, statystyki Ewa Sikora, Energa-Operator S.A.
  • 12:15 – 12:30 | Dyskusja
  • 12:15 – 13:30 | Lunch
  • 13:30 – 14:15 | Wdrożenie OIRE i CSIRE – wymagania, status, status prac – Lesław Winiarski, Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A.
  • 14:15 – 14:30 | Dyskusja
  • 14:30 – 15:00 | Podsumowanie i zakończenie konferencji

 

Konferencja prowadzona będzie w formule hybrydowej – możliwy jest udział stacjonarny lub online.

By zapisać się na szkolenie należy wypełnić formularz znajdujący się pod tym linkiem: Rejestracja na II Ogólnopolską Konferencję ISE

Zgłoszenia osobistego można dokonać:

Zgłoszenia na konferencję przyjmujemy do dnia 23 stycznia 2023 r.

Data: 25 stycznia 2023 r.,  godz. 10:00-15:00

Miejsce: Giełda Papierów Wartościowych (sala Imperium, hol na poziomie 0), przy ul. Książęcej 4 w Warszawie.

 

 

 

 

 

Taryfy za energię elektryczną dla gospodarstw domowych

Print Friendly, PDF & Email

 

Taryfy za energię elektryczną dla gospodarstw domowych – stan obecny, a ceny dynamiczne w zmieniającym się systemie energetycznym

 

Aby móc korzystać z tego dobra, każdy odbiorca energii elektrycznej opłaca rachunki wystawiane przez przedsiębiorstwa energetyczne, z którymi ma zawartą umowę sprzedaży energii elektrycznej i umowę świadczenia usług dystrybucji lub umowę kompleksową sprzedaży energii elektrycznej.

W ostatnim czasie do odbiorców dociera coraz więcej informacji dotyczących taryf energetycznych czy cen energii, bezpośrednio wpływających na koszty, jakie ponoszą odbiorcy, wykorzystując energię elektryczną. Czym właściwie one są? To swojego rodzaju zestawienie stawek, cen oraz szczegółów ich stosowania w rozliczeniach za energię elektryczną oraz jej dostarczania do odbiorcy. Każde przedsiębiorstwo energetyczne ustala taryfy dla energii elektrycznej zgodnie z zasadami określonymi w przepisach ustawy – Prawo energetyczne [1] oraz w wydanych w oparciu o tę ustawę przepisach wykonawczych, tj. w rozporządzeniu Ministra Energii z dnia 6 marca 2019 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energią elektryczną [2], a następnie przedstawia je do zatwierdzenia przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. Prezes URE może taką taryfę zatwierdzić lub odmówić jej zatwierdzenia. Przy zatwierdzaniu taryf kieruje się on dwoma podstawowymi czynnikami: pokryciem uzasadnionych kosztów działalności tego przedsiębiorstwa energetycznego oraz ochroną interesów odbiorców przed nieuzasadnionym poziomem cen [3].

W przypadku gospodarstw domowych taryfy mogą różnicować cenę za energię elektryczną:

  • może być ona stała w każdej godzinie doby (taryfa G11),
  • może obejmować dwie stawki w zależności od godzin w jakich energia jest pobierana (taryfa dwustrefowa G12),
  • lub być odmianą taryfy dwustrefowej uwzględniająca również niższe ceny w weekendy i inne dni ustawowo wolne od pracy (taryfa G12w).

Należy jednak mieć na uwadze, że systemy energetyczne w Europie zmieniają się. Do 2050 r. Unia Europejska ma być neutralna klimatycznie, co oznacza, że ilość gazów cieplarnianych emitowanych do atmosfery, powinna zostać w pełni wychwycona i składowana lub przetworzona. Bezpośrednio z tym związane jest zwiększone wykorzystanie źródeł energii odnawialnej. Ze względu na ich niestabilną charakterystykę pracy, dynamicznie będzie się zmieniała cena energii na rynkach. Zjawisko to znane jest z ekonomii jako prawo popytu i podaży: w okresach, kiedy źródła OZE generują dużo energii cena spada i analogicznie w okresach, kiedy dostępnych jednostek wytwórczych jest niewiele – cena rośnie.

Zjawiska takie zachodzą już teraz również w polskim systemie energetycznym. Na poniższym wykresie przedstawiono średnie ceny na rynku w lipcu bieżącego roku [4]:

 

 

 

Jak widać na powyższym wykresie, w godzinach o największej generacji energii z elektrowni fotowoltaicznych (tj. w godzinach 10-17), cena energii jest wyraźnie niższa od godzin wieczornych, gdy generacja ta jest już marginalna.

Jedną z metod stabilizacji takich systemów są aktywni odbiorcy, którzy potrafią zmieniać pobór energii w zależności od jej ceny, redukując tym samym koszty zakupu energii. Standardowy system taryfowy nie pozwala jednak odbiorcom na dokonywanie takich aktywnych wyborów, co niewątpliwie jest negatywne z punktu widzenia konsumentów.

Do głównych zalet dynamicznych cen energii elektrycznej zaliczyć możemy: zmniejszenie obciążeń systemów przesyłowych oraz dystrybucyjnych, „wypłaszczenie” szczytowego zapotrzebowania na moc w systemie oraz, co najważniejsze dla odbiorców, ograniczenie rachunków poprzez wykorzystywanie jej w godzinach o najniższej cenie. Pewnym „skutkiem ubocznym” takiego rozwiązania jest to, że ceny w godzinach szczytowych mogą być bardzo wysokie.

Korzyści wynikające z dynamicznych cen energii dostrzegł również ustawodawca. W aktualnie procedowanym, implementującym do polskiego porządku prawnego dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. [5], projekcie ustawy o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (UC74) [6] zaproponowano możliwość zawierania umów z cenami dynamicznymi energii elektrycznej. Należy jednak zauważyć, że ceny dynamiczne możliwe będą do zastosowania w przypadku odbiorców posiadających liczniki zdalnego odczytu, umożliwiające rejestrację danych w odpowiednich przedziałach czasu.

Ceny dynamiczne mogą być szansą dla świadomych konsumentów, którzy będą potrafili dopasować swoje zużycie energii oraz dokonać analizy zalet i wad takiego rozwiązania. Pojawienie się możliwości wykorzystywania dynamicznych cen energii stanowić powinno bowiem rozszerzenie dostępnych ofert oraz sposobów, w jaki odbiorcy mogli będą się rozliczać i to do nich należała będzie ostateczna decyzja. Dodatkowo wybór umów sprzedaży z cenami dynamicznymi może pozytywnie wpłynąć na cały system energetyczny, zmniejszając pobór w godzinach szczytowych, czyli tych w których zapotrzebowanie w systemie jest największe.

 

Jakub Kaliński

 

 

[1] Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2022 r. poz. 1385, 1723,2127, 2243, 2370)

[2] Rozporządzenie Ministra Energii z dnia 6 marca 2019 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energią elektryczną (Dz.U. 2019 poz. 503)

[3] Informacja URE: Jak przebiega proces zatwierdzania przez Prezesa URE taryf?

https://www.ure.gov.pl/pl/konsumenci/faq-czesto-zadawane-py/energia-elektryczna/3920,Jak-przebiega-proces-zatwierdzania-przez-Prezesa-URE-taryf.html

[4] Towarowa Giełda Energii. Raport miesięczny. Lipiec 2022 r.

[5] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniająca dyrektywę̨ 2012/27/UE

[6] https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12347450/katalog/12792174#12792174

 

 

Bezpieczne liczniki – propozycja uzupełnienia polskiego systemu weryfikacji i certyfikacji liczników smart

Print Friendly, PDF & Email

Bezpieczne Liczniki  czyli propozycja uzupełnienia polskiego systemu weryfikacji i certyfikacji liczników smart na bazie doświadczeń wybranych krajów UE.

 

W obliczu rosnących zagrożeń dla infrastruktury energetycznej oraz rozpoczynającego się w Polsce wielkoskalowego wdrożenia liczników smart, inaczej zwanych licznikami zdalnego odczytu (LZO) dotychczasowy system weryfikacji i dopuszczeń do obrotu na polskim rynek zaawansowanych urządzeń pomiarowych stał się niewystarczający. Obecny poziom techniczny rozwiązań pomiarowych, nowe funkcje, jak i nowe wyzwania związane z cyberbezpieczeństwem i komunikacją zdalną, są kluczowymi przesłankami do uzupełnienia obecnych procedur testowania, weryfikacji i certyfikacji urządzeń pomiarowych Smart Meters (SM) przed dopuszczeniem na nasz rynek.

Poszerzenie wymagań MID jest konieczne, ponieważ korzystające z cyfrowych kanałów łączności urządzenia (SM) są kluczowym elementem infrastruktury krytycznej, a zatem niezbędne jest prawidłowe i obiektywne sprawdzenie i weryfikacja każdego typu licznika SM, zanim stanie się on elementem łączącym sieć energetyczną z naszymi domami, przedsiębiorstwami i budynkami administracji czy budynkami publicznymi. Jeżeli nie zadbalibyśmy o to, to nie moglibyśmy wykorzystać ich licznych i wielostronnych funkcjonalności, a ponadto zwiększylibyśmy ryzyko wprowadzenia „słabego ogniwa” do sieci energetycznej.

Pierwszym krokiem, który został już wykonany, było wdrożenie Rozporządzenia Ministra Środowiska i Klimatu w sprawie systemu pomiarowego (Dz.U. 2022 poz. 788) obejmującego przede wszystkim: Załącznik 1 „MINIMALNE WYMAGANIA TECHNICZNO-FUNKCJONALNE DLA LICZNIKÓW ZDALNEGO ODCZYTU”. Kolejnym jest projekt rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie wymagań dla standardów komunikacji pomiędzy licznikiem zdalnego odczytu a urządzeniami odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym oraz dla tych urządzeń na potrzeby komunikacji z licznikiem zdalnego odczytu, będący w końcowej fazie procedowania

Choć wymagania te są jeszcze nadal zbyt ogólne, żeby można było mówić o polskim „companion standard”, to jednak jest to „krok milowy” w kierunku efektywnego i bezpiecznego roll-outu.

Kompletna Polska Specyfikacja(e) Uzupełniająca(e) (Companion Standard PL) jest niezbędna, byśmy mogli myśleć o uruchomieniu w oparciu o nią systemu weryfikacji, certyfikacji i dopuszczania SM do obrotu na polskim rynku. Dla urządzeń infrastruktury krytycznej nie może być mowy o „zakupach w ciemno” bez przetestowania.

Poniższy rysunek pokazuje, jak mógłby wyglądać system weryfikacji i dopuszczania na polski rynek liczników smart uzupełniający zbyt skromne i nieuwzględniających wymagań ery cyfrowej oraz obecnej procedury MID i CE. Propozycja opiera się na wybranych najlepszych rozwiązaniach wdrożonych już w kilku krajach UE.

Jaśniejszymi kolorami (pozycje od 3-6) zaznaczono elementy/moduły, które dopiero trzeba wprowadzić (dzisiaj nieobecne lub rzadko stosowane).

 

 

Kluczowymi krokami poszerzającymi obecne procedury dopuszczeń są:

Badanie Zgodności z krajową/krajowymi specyfikacją (ami) (CS) – „conformance test”;

Badanie interoperacyjności i współpracy w sieci cyfrowej poszczególnych typów urządzeń różnych producentów dopuszczonych na polski rynek –„performance test”.

Niezależne potwierdzenie kondycji dostawców (audyt u przyszłego dostawcy) – niestety nadal zdarza się, że na polski rynek wchodzi producent, który nie zapewni w przyszłości wystarczającego wsparcia skomplikowanego wdrożenia, i który nie ma fabryki ani R&D w Polsce lub w UE. Od niedawna można już także stosować w UE listę producentów „wysokiego ryzyka” (np. w Czechach).

Ostatecznym sprawdzianem powinny być testy bezpieczeństwa cyfrowego wykonane na rzeczywistych typach urządzeń. Alternatywnie można wykorzystać wymagania i laboratoria oraz testy sprawdzające z europejskim „Common Criteria”.

 

Jarosław Wojtulewicz

 

Europejskie systemy weryfikacji i dopuszczania na rynek inteligentnych liczników

Print Friendly, PDF & Email

 

Liczniki inteligentne różnią się znacząco od tradycyjnych. Nie są już tylko urządzeniami elektromechanicznymi służącymi do pomiaru zużycia energii. System weryfikacji i dopuszczania na rynek EU tradycyjnych liczników stał się niewystarczający do oceny elektronicznych liczników – Smart Meters (SM).

 

Upraszczając, można powiedzieć, że do tej pory producent wprowadzający na rynek europejski nowy typ licznika musiał spełnić wymagania określone w Dyrektywie urządzeń pomiarowych  – MID (2014/32/EU). Prototypy liczników są badane pod kątem zgodności z MID przez niezależne akredytowane laboratoria, a zgodność z wymaganiami MID potwierdzana jest deklaracją zgodności – litera M i dwie ostatnie cyfry roku w prostokątnej ramce. Typ licznika posiadający aktualną deklarację zgodności  MID może być stosowany do rozliczeń w UE.

 

Drugim elementem dopuszczenia na rynek europejski jest obowiązkowy znak bezpieczeństwa „CE”. Producent urządzenia musi dopilnować, by jego produkt spełniał warunki upoważniające go do oznaczenia znakiem CE.

 

Liczniki i urządzenia smart to nowa klasa urządzeń, dla których spełnienie tych dwóch wymagań już nie wystarcza, gdyż:

 

  • muszą one komunikować się z systemem odczytowym, jak i wzajemnie pomiędzy sobą;
  • urządzenia różnych producentów muszą wzajemnie współpracować w jednym pomiarowym systemie/sieci;
  • wszystkie urządzenia smart muszą być cyfrowo bezpieczne;
  • muszą spełniać więcej funkcji niż tylko pomiar energii czynnej zgodnie z MID. Te dodatkowe funkcje to tzw. 10 funkcjonalności minimalnych UE dla SM.

 

Pomimo wydania specjalnego zarządzenia na poziomie europejskim tzw. „mandate M/441/WE” nie udało się w obszarze technicznym zunifikować tych dodatkowych wymagań (pkt. a do d). Powstało kilka dopuszczonych w UE standardów krajowych, różniących się na poziomie „techniki”. Europejski system weryfikacji MID jest nadal potrzebny i konieczny, jednak stał się niewystarczający dla SM, bo nie obejmuje kwestii związanych z komunikacją, bezpieczeństwem cyfrowym i funkcjonalności minimalnych. Ponieważ brak jest unifikacji na poziomie UE, kraje, które pierwsze rozpoczęły roll-out SM zmuszone były samodzielnie wystandaryzować wymagania, napisać tzw. specyfikację uzupełniającą (companion standard) i notyfikować ją na poziomie UE, a także dopilnować, by SM dopuszczone na dany rynek krajowy były obiektywnie przetestowane i sprawdzone. Do weryfikacji wybiera się najczęściej niezależne laboratoria akredytowane przez krajowe Jednostki Certyfikujące, które mają odpowiednie kompetencje i sprzęt do testów. Oto kilka przykładów laboratoriów wyspecjalizowanych w testowaniu weryfikowaniu liczników smart:

  • Tecnalia (standard PRIME – Hiszpania)
  • LAN Tauxigny, Francja (standard G3 PLC – Francja i G3 PLC dla NES/OSGP)
  • VDE Institute, Niemcy (liczniki bazowe wg. specyfikacji VDE/FNN, bramki licznikowe SMGW wg. specyfikacji EnWG.
  • CC LAB -Włochy – (testy wg. Common Criteria – wspólny program testów IT 17 krajów EU. CC Lab dla włoskiego JC OCSI oraz niemieckiego ministerstwa BSI.
  • KEMA (Niderlandy) oraz DNV-GL (Norwegia) – laboratoria niezależne testujące m.in. wymagania IDIS Association oraz DLMS Association.
  • TSE – Turcja, „Common Criteria”
  • SMS plc – Wlk. Brytania na zlecenie DCC wg. specyfikacji SMETS.

 

W Polsce pełna wersja specyfikacji uzupełniającej będzie prawdopodobnie rozwinięciem obowiązującego od 2022 roku tzw. rozporządzenia pomiarowego. System weryfikacji i certyfikacji liczników smart jest obecnie przedmiotem propozycji i dyskusji zainteresowanych stron.

 

 

Jarosław Wojtulewicz

Magazyny energii w gospodarstwach domowych

Print Friendly, PDF & Email

Energetyka związana jest ze wszystkimi aspektami życia i odgrywa kluczową rolę z punktu widzenia całej gospodarki. Ma to swój początek w XVIII wieku, wraz z wynalezieniem maszyn parowych, rozwijało się w wieku XIX w miarę poszerzania się zastosowań energii elektrycznej i trwa aż po wiek XXI, kiedy elektryczność i automatyzacja towarzyszy nam na każdym kroku. Po raz kolejny stajemy jednak u progu zmian. Tym razem dochodzi do ewolucyjnej transformacji systemów energetycznych. W dotychczasowych systemach energia wytwarzana jest w dużych elektrowniach, a następnie systemem przesyłowym transportowana jest do odbiorców. Nowa architektura elektroenergetyczna będzie bardziej rozproszona, źródła wytwórcze zlokalizowane będą bliżej odbiorców, a część z nich będzie posiadała je we własnych gospodarstwach domowych, co możemy dostrzec już dzisiaj.

Zmiana ta bezpośrednio związana jest z odnawialnymi źródłami energii takimi jak moduły fotowoltaiczne, turbiny wiatrowe czy elektrownie wodne. W ostatnich latach dostrzec można trend wzrostu zainteresowania instalacjami prosumenckimi. We wrześniu 2022 r. zgodnie z danymi Agencji Rynku Energii liczba prosumentów w Polsce wynosiła 1 147 532, a łączna moc ich instalacji przekroczyła 8360 MW [1]. Większość z tych źródeł, oprócz niewątpliwych zalet takich jak brak emisji gazów cieplarnianych oraz innych szkodliwych substancji, posiada jednak znaczącą wadę: generują energię tylko w przypadku, kiedy wieje wiatr lub świeci słońce, co nie zawsze pokrywa się z godzinami rzeczywistego zapotrzebowania na nią. Jednym z rozwiązań takiego problemu mogą być magazyny energii instalowane przez prosumentów. W ostatnim czasie wykuło się nowe określenie takich prosumentów, nazywani są fleksumentami. Oznacza to gospodarstwo domowe wyposażone we własne źródło energii oraz magazyn energii.

Głównym zadaniem przydomowego magazynu energii jest akumulowanie w okresach, w których gospodarstwo nie konsumuje całej energii wytworzonej w mikroinstalacji, a następnie oddawanie jej w godzinach, w których mikroinstalacja nie generuje lub generuje zbyt mało. W ten sposób można pokryć zapotrzebowanie, np. wieczorem, gdy jest ono wysokie, a instalacje fotowoltaiczne już nie pracują.

Instalacja magazynu może okazać się szczególnie korzystna w sytuacji zmiany formuły rozliczeń prosumentów. W dotychczasowym modelu, nazywanym systemem opustowym, w przypadku oddania do sieci elektroenergetycznej niewykorzystanej energii, prosument mógł bezpłatnie odebrać z tej sieci 70% (w mikroinstalacjach o mocy 10-50 kW) lub 80% (w mikroinstalacjach o mocy mniejszej niż 10 kW) tej energii. Natomiast nowy system, nazywany również systemem net-billing, polega na sprzedaży niewykorzystanej energii po cenie rynkowej, a następnie energię można kupić w cenie zgodnej z obowiązującą ceną w taryfie w danym roku [2]. W przypadku stabilizacji cen na rynkach, cena ta może być wyraźnie niższa niż obowiązująca w taryfie danego odbiorcy. W takim przypadku magazyn ograniczyłby konieczność sprzedaży niewykorzystanej energii i umożliwiłby korzystanie z własnych zasobów.

Oprócz możliwości maksymalizacji konsumpcji energii z własnego źródła, magazyny mogą wspierać pracę sieci dystrybucyjnych. W ostatnich latach, ze względu na niezwykle dużą liczbę nowych instalacji OZE, niekiedy dochodziło do wzrostu napięcia w sieci dystrybucyjnej, a co za tym idzie, do wyłączania się instalacji prosumenckich. W takich przypadkach magazyny energii mogłyby zmniejszyć ilości energii oddawanej przez prosumentów, redukując tym samym przyczynę powstawania powyższych problemów.

Magazyny energii będą niezmiernie ważnym elementem tworzącego się systemu elektroenergetycznego. Stąd też ustawodawca sukcesywnie dostosowuje przepisy umożliwiające korzystanie z magazynów energii. Począwszy od nowelizacji Ustawy – Prawo Energetyczne, w której wprowadzono między innymi definicje magazynu i magazynowania energii [3]. Równie ciekawą inicjatywą jest zaproponowane przez Ministerstwo Klimatu i  Środowiska w projekcie Ustawy o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku gazu [4], rozwiązanie polegające na tym, że w przypadku przyłączenia do sieci dystrybucyjnej mikroinstalacji z magazynem energii elektrycznej, do mocy zainstalowanej mikroinstalacji, nie wlicza się mocy zainstalowanej magazynu energii elektrycznej, o ile łączna moc możliwa do wprowadzenia do sieci dystrybucyjnej przez mikroinstalację z magazynem energii elektrycznej jest nie większa niż moc zainstalowana elektryczna mikroinstalacji.

Dodatkowo rozważając budowę przydomowego magazynu energii, warto sprawdzić aktualnie prowadzone nabory wniosków w zakresie wsparcia budowy takich instalacji. Doskonałym przykładem może być tu program priorytetowy „Mój Prąd” Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, w którym można otrzymać dofinansowanie do 7 500 zł na budowę magazynu [5].

 

Jakub Kaliński

 

[1] Informacja Statystyczna O Energii Elektrycznej Biuletyn Miesięczny, Agencja Rynku Energii, Wrzesień 2022 r.

[2] Ustawa z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2021 poz. 2376)

[3] Ustawa z dnia 20 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2021 poz. 1093)

[4] Ustawa z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku gazu (Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 77 regulaminu Sejmu)

[5] https://mojprad.gov.pl/o-programie/nabor-iv

 

Inteligentne liczniki a rozwój generacji rozproszonej i energetyki prosumenckiej

Print Friendly, PDF & Email

 

Generacją rozproszoną (ang. distributed generation) określa się źródła wytwarzania energii ulokowane blisko miejsca odbioru, produkujące energię elektryczną najczęściej ze źródeł energii odnawialnej, takich jak wiatr, woda czy słońce. Od kilku lat w Polsce jest widoczny wyraźny wzrost udziału energii pochodzącej ze źródeł generacji rozproszonej.

Stanowi to realizację zaleceń ujętych w regulacjach Komisji Europejskiej, w tym w szczególności Dyrektywie RED[1] i Dyrektywie RED II[2]. Zgodnie z zaleceniami Dyrektywy, państwa członkowskie muszą podjąć działania, aby udział energii ze źródeł odnawialnych w Unii w końcowym zużyciu energii brutto w 2030 r. wyniósł co najmniej 32 %. Dyrektywa RED II wprowadza nowe formy udziału w rynku energii elektrycznej, tj. „prosumenta energii elektrycznej”, „działającego grupowo prosumenta energii odnawialnej”, „społeczność energetyczną”, promujące produkowanie energii na użytek własny, jak również dzielenie się nią, wskazując także na konieczność wykorzystania systemów magazynowania energii.  Jednocześnie obowiązująca w Polsce ustawa o odnawialnych źródłach energii[3] wprowadza pojęcie „prosumenta energii odnawialnej” oraz „spółdzielni energetycznej”.

Nowe formy udziału w rynku energii, szczególnie formy łączące źródła wytwórcze (mikroinstalacje) i miejsca odbiorcze, wskazują na potrzebę wypracowania rozwiązania umożliwiającego dzielenie się energią elektryczną, jak również na równoważenie zapotrzebowania na energię elektryczną pomiędzy uczestnikami rynku energii. Narzędziem dla realizacji tych zadań jest wyposażenie punktów poboru energii elektrycznej w liczniki zdalnego odczytu.

Licznik zdalnego odczytu jest otwarty na komunikację z urządzeniami odbiorcy stanowiącymi sieć domową. Zgodnie z projektem Rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie systemu pomiarowego[4], licznik zdalnego odczytu w czasie zbliżonym do rzeczywistego udostępnia na dedykowanym interfejsie komunikacyjnym wireless m-bus do sieci domowej wartości energii czynnej pobranej i oddanej, chwilowej mocy czynnej, parametry ograniczenia mocy czynnej, znacznik czasu danych pomiarowych oraz numer fabryczny licznika. Te dane są odbierane przez urządzenia odbiorcy w gospodarstwie domowym, zabudowane w ramach infrastruktury sieci domowej. Najważniejszym elementem tej infrastruktury jest brama domowa, będąca urządzeniem w posiadaniu odbiorcy, zapewniającym komunikację z licznikiem zdalnego odczytu, ale także z innymi urządzeniami tego odbiorcy, m.in. z instalacją generacji rozproszonej, przydomowym magazynem energii elektrycznej czy urządzeniami inteligentnego domu (ang. „smart home”). Brama domowa powinna tak sterować urządzeniami odbiorcy, aby energia elektryczna wytworzona przez źródło generacji rozproszonej była zużywana w miejscu wytworzenia, jednocześnie optymalizując (minimalizując) pobór energii elektrycznej z sieci dystrybucyjnej.

 

Autor: Autor: dr inż. Mariusz Jurczyk
[1] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 140/16, 5.06.2009 r.
[2] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 328/82, 21.12.2018 r.
[3] Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii; Kancelaria Sejmu, Dz. U. z 2021 r. poz. 610, 1093, 1873 i 2376.
[4] https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12348304

Czy inteligentne liczniki chronią dane osobowe i prywatność użytkowników?

Print Friendly, PDF & Email

 

Powszechne zastosowanie inteligentnych liczników wymaga zabezpieczenia danych osobowych odbiorców, a nowy system pomiarowy musi być niezawodny. Wszystkie gromadzone tam informacje, w szczególności 15-minutowe odczyty, są poufne, więc muszą być chronione i zabezpieczone przed cyberatakami i nieuprawnionym dostępem. W tym celu wydane zostały przepisy wykonawcze*, które regulują wymagania w zakresie ochrony i bezpieczeństwa. Dodatkową gwarancją są również obowiązujące już od kilku lat przepisy RODO**.

 

Szeroki zasób środków gwarantuje  najwyższą poufność wszelkich informacji gromadzonych o użytkownikach. Przede wszystkim zapewnione zostały środki techniczne i organizacyjne wobec nieuprawnionych ingerencji. Przydzielane uprawnienia dostępu są ściśle reglamentowane. Stworzono procedury wykrywania incydentów. Zastosowano wielopoziomowe zabezpieczenia przed złośliwym oprogramowaniem.  Wprowadzono okresowe audyty stanu bezpieczeństwa.

 

Ponadto inteligentne liczniki spełniają wiele wymagań o charakterze funkcjonalnym i technicznym, uwzględniających stan rozwoju technologii smart metering. Szczegółowość atrybutów rejestrowanych zdarzeń wpływa na szybkie wykrywanie niepożądanych sytuacji. Na przykład, licznik będzie pokazywał nieudane próby logowania na interfesjach komunikacyjnych, co pozwoli na sprawne reagowanie w przypadku powstania jakiegokolwiek zagrożenia.

 

Zakres pozyskiwanych i gromadzonych danych jest ściśle określony. Wyklucza to wszelką dowolność po stronie przedsiębiorstw energetycznych. Przedsiębiorstwa nie mogą korzystać z danych pomiarowych do tworzenia profilu indywidualnego klienta. Nie będzie możliwe wykorzystanie powyższych informacji w celu oferowania produktów i usług, którymi klient mógłby być zainteresowany. Warunkiem prowadzenia tego typu analiz, obejmujących profilowanie, jest uprzednie, dobrowolne, świadome i jednoznaczne wyrażenie zgody przez odbiorcę. Przepisy wdrażające inteligentne opomiarowanie nie wprowadzają w tym zakresie żadnych wyjątków czy odrębności po to, by zminimalizować ryzyko naruszenia prywatności. Smart liczniki mogą przekazywać wyłącznie dane pomiarowe dotyczące energii elektrycznej oraz jej parametrów niezbędne do rozliczeń.

 

Liczniki mogą zbierać informacje pomocne w ocenie stanu Krajowego Systemu Elektroenergetycznego. Niemniej katalog, gdzie gromadzone są dane jest zamknięty i  zabezpieczony przed identyfikacją zachowań osób fizycznych, respektując ich prawo do prywatności.

 

Operator informacji rynku energii (podmiot zajmujący się centralnym systemem informacji rynku energii ) będzie miał obowiązek przedstawić odbiorcy nowe funkcje liczników oraz korzyści płynące z ich użytkowania. Każdy odbiorca będzie mógł zapoznać się również z nowymi usługami,  które będą   możliwe dzięki nowym licznikom.

 

Wskazane powyżej założenia powstały w zgodzie z regułą rzetelności, przejrzystości, minimalizacji danych oraz ograniczonego celu. I co najważniejsze, każdy użytkownik będzie mógł dowiedzieć się i zweryfikować co dzieje się z jego danymi.

 

adwokat Agnieszka Cwalina-Kowalewska
Zespół Prawników Energa Obrót SA

 

* * *

* Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 22 marca 2022 r. w sprawie systemu pomiarowego (Dz. U. 2022, poz. 788)
** Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych).

 

 

 

 

 

 

Przyszłość czy teraźniejszość

Print Friendly, PDF & Email

 

Mając na celu promowanie efektywności energetycznej i wzmocnienie pozycji odbiorców końcowych, proces wymiany liczników tradycyjnych na liczniki inteligentne trwa w Europie od kilkunastu lat. W Polsce zgodnie z nowelizacją ustawy Prawo Energetyczne z dnia 20 maja 2021 roku operator systemu dystrybucyjnego jest zobowiązany do dnia 31 grudnia 2028 roku zainstalować liczniki zdalnego odczytu skomunikowane z systemem zdalnego odczytu w punktach poboru energii stanowiących co najmniej 80% łącznej liczby punktów poboru energii u odbiorów końcowych. Odbiorcy końcowi nie ponoszą dodatkowych kosztów związanych z wymianą licznika tradycyjnego na licznik inteligentny.

Inteligentny licznik umożliwia odbiorcy otrzymywanie w czasie zbliżonym do rzeczywistego informacji o poborze energii elektrycznej lub jej wprowadzeniu do sieci, udział w programach zarządzania poborem energii, lepsze zarządzanie swoim zużyciem, większą świadomość konsumowania energii elektrycznej oraz w konsekwencji zmniejszenie rachunków za energię elektryczną.

Licznik inteligentny umożliwia również optymalizację procesu zmiany sprzedawcy przez odbiorcę. Najpóźniej do 2026 roku techniczny proces zmiany sprzedawcy energii elektrycznej nie może trwać dłużej niż 24 godziny, a jego przeprowadzenie musi być możliwe każdego dnia roboczego [1].

Wśród korzyści instalacji inteligentnego opomiarowania warto wskazać, iż optymalizacja procesu zarządzania siecią dystrybucyjną pozostaje kluczowym kierunkiem. Operatorzy uzyskują informację na temat pracy swoich sieci, a tym samym mogą zmniejszyć swoje koszty operacyjne i koszty utrzymania, jednocześnie zwiększając poziom inwestowania w modernizację majątku sieciowego. Podsumowanie głównych korzyści przedstawiono na poniższym rysunku 1.

Rysunek 1. Główne korzyści uzyskane po wdrożeniu systemu inteligentnego opomiarowania [2].

 

Operator systemu dystrybucyjnego przekazuje obiorcom końcowym odpowiednie porady i informacje przy instalacji inteligentnych liczników lub przed taką instalacją, w szczególności informacje dotyczące:

  • sposobu komunikacji licznika zdalnego odczytu z urządzeniami odbiorcy końcowego,
  • funkcji licznika zdalnego odczytu,
  • usług, z jakich można korzystać za pomocą licznika zdalnego odczytu,
  • korzyści, jakie można osiągnąć dzięki posiadaniu licznika zdalnego odczytu,
  • przetwarzania danych osobowych odbiorcy zgodnie z obowiązującymi przepisami unijnymi o ochronie danych.

 

Odbiorcy końcowi mają możliwość pobierania swoich danych pomiarowych lub przekazywania ich innym uprawnionym podmiotom bez dodatkowych kosztów i zgodnie z przysługującym im prawem do przenoszenia danych.

[1] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE, 14.6.2019, Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 158/195
[2] European Commission: Benchmarking smart metering deployment in the EU-28 Final Report”, Tractebel Impact, December 2019)

20.03.2022
dr inż. Mariusz Jurczyk

 

Nowe możliwości dla odbiorcy energii elektrycznej

Print Friendly, PDF & Email

 

Inteligentny licznik energii elektrycznej lub licznik zdalnego odczytu jest urządzeniem pomiarowym zastępującym tradycyjny licznik energii elektrycznej. Jest on elementem systemu pomiarowego, który tworzą system zdalnego odczytu, liczniki zdalnego odczytu wraz z niezbędna infrastruktura techniczna, pozwalająca na skomunikowane licznika zdalnego odczytu z systemem zdalnego odczytu przy wykorzystaniu łączności elektronicznej.

Licznik mierzy ilość energii elektrycznej czynnej wprowadzonej do sieci elektroenergetycznej i pobranej z tej sieci, mierzy ilość energii biernej. Te funkcje licznika pozwalają na jego użycie również w punktach poboru energii odbiorców energii będących prosumentami.

Dodatkowo licznik energii elektrycznej rejestruje parametry związane z jakością energii elektrycznej (tzw. wskaźniki jakości energii elektrycznej) pozwalające ocenić, czy w miejscu zabudowy licznika zachowana jest odpowiednia jakość energii elektrycznej.

Licznik zdalnego odczytu umożliwia dwukierunkową komunikację z systemem zdalnego odczytu operatora systemu dystrybucyjnego, na potrzeby sterowania nim, zdalnego włączania i wyłączania zasilania, zdalnej zmiany taryfy na wniosek odbiorcy, wykonywania odczytów na potrzeby prowadzenia ruchu sieci dystrybucyjnej. Licznik zdalnego odczytu umożliwia operatorowi systemu dystrybucyjnego uzyskiwanie odczytów w sposób zdalny, bez konieczności wysyłania inkasenta do odbiorcy. Dodatkowo licznik umożliwia odbiorcy udział w dedykowanych programach dotyczących ograniczenia mocy pobieranej przez odbiorcę, tzw. programy DSR (ang. Demand Side Response) i DSM (ang. Demand Side Management), poprzez posiadanie funkcjonalności strażnika mocy i elementu wyłączającego zasilanie po przekroczeniu mocy dopuszczalnej przez odbiorcę.

Licznik zdalnego odczytu zapewnia klientowi i każdej osobie trzeciej wyznaczonej przez klienta dostęp do bezpośrednich odczytów licznika, w czasie zbliżonym do rzeczywistego. Dostęp ten jest wykonany przez znormalizowany interfejs lub przez zdalny dostęp, w sposób łatwy i bezpieczny, przez zastosowanie algorytmów szyfrowanej komunikacji, bez dodatkowych kosztów. Umożliwia to klientowi skomunikowanie licznika zdalnego odczytu z urządzeniami odbiorcy w gospodarstwie domowym, monitorowanie zużycia energii i podejmowanie działań w kierunku osiągnięcia oszczędności energii w gospodarstwie domowym.

Zdalny odczyt to również możliwość oferowania klientowi przez sprzedawców energii umów z dynamicznymi cenami energii elektrycznej. Umowy te pozwalają klientowi dostosowywać swoje zużycie do sygnałów cenowych wysyłanych przez sprzedawcę, co umożliwi odbiorcy osiągnięcie wymiernych korzyści finansowych.

Licznik zdalnego odczytu zapewnia bezpieczne przesyłanie danych pomiarowych, wprowadzone rozwiązania dotyczące bezpieczeństwa inteligentnych systemów opomiarowania i wymiany danych są zgodne ze stosownymi przepisami unijnymi dotyczącymi bezpieczeństwa.

W Polsce rozpoczyna się masowa instalacja liczników inteligentnych. Do 2028 roku, co najmniej 80% łącznej liczby punktów poboru energii powinno posiadać licznik inteligentny, a do 4 lipca 2031 roku – 100 % punktów poboru energii.

28.03.2022
dr inż. Mariusz Jurczyk

Liczniki zdalnego odczytu

Print Friendly, PDF & Email

 

Jakie możliwości otwierają przed użytkownikami liczniki zdalnego odczytu?

Inteligentny system opomiarowania pozwala na dokładny pomiar rzeczywistego zużycia energii elektrycznej. Dostarcza on odbiorcom informacji o rzeczywistym czasie zużycia. Zgodnie z regulacjami prawnymi* inteligentne liczniki umożliwiają łatwy i niezakłócony dostęp do bieżących informacji o faktycznym zużyciu przez gospodarstwo domowe. W przeciwieństwie do liczników konwencjonalnych, które nie mogą jednocześnie przesyłać i odbierać danych, inteligentne liczniki (nazywane również licznikami zdalnego odczytu, smart lub AMI z ang. Advanced Metering Infrastructure), pozwalają na uzyskanie i wykorzystanie większej ilości informacji.

Dotychczasowy sposób zbierania danych pomiarowo-rozliczeniowych wiązał się z cyklicznymi (np. co dwa miesiące lub częściej) wizytami pracowników operatorów systemów dystrybucyjnych i bezpośrednim odczytywaniem przez nich poszczególnych stanów liczników analogowych w budynkach mieszkalnych. Ten czasochłonny i kosztowny proces odchodzi w zapomnienie.

Co to oznacza dla konsumenta energii?

Odbiorca będzie mógł realnie i świadomie kontrolować swoje zachowania związane z pobieraniem energii elektrycznej. Będzie mógł nawet złożyć wniosek do dystrybutora, do którego sieci jest przyłączony, o skomunikowanie licznika z domowymi urządzeniami, tak aby zarządzać ich pracą i minimalizować koszty korzystania z energochłonnych sprzętów. Koncepcja smart home nabierze tym samym zupełnie nowego znaczenia.

Powszechne zastosowanie inteligentnych liczników wiąże się z nowymi standardami wymiany informacji pomiędzy klientami a sprzedawcami energii elektrycznej. Wprowadzona zostanie szybka i uproszczona procedura pozyskiwania danych do rozliczeń. Wszystkie informacje o rynku energii będą skupione w jednym miejscu – Centralnym Systemie Informacji Rynku Energii (w skrócie CSIRE).

Niewątpliwie wpłynie to na jakość i spójność danych, od tej pory centralnie gromadzonych i udostępnianych w jednakowy sposób. Wszelkie rozliczenia energii elektrycznej odbywać się będą wyłącznie na podstawie informacji zarejestrowanych w CSIRE. Tak rejestrowane dane przyspieszą wystawianie faktur i znacznie ograniczą korygowanie należności. Użytkownik będzie rozliczany przez swojego sprzedawcę wyłącznie na podstawie pobranej energii, dzięki czemu uniknie nieprzewidzianych wydatków.

Do tej pory zużycie było prognozowane – nadpłaty odliczano, a niedopłaty doliczano do kolejnego rachunku za energię. O ile nadpłata była milą niespodzianką, niedopłaty zawsze stanowiły nieprzyjemny wydatek.

Inteligentne liczniki to nie tylko monitoring zużycia, ale także monitoring przerw w dostarczaniu energii elektrycznej oraz jej jakości. Dzięki temu należne bonifikaty (szczegółowo określone w przepisach** ) będą naliczane automatycznie, bez konieczności podejmowania przez odbiorców jakichkolwiek czynności.

Jakie jeszcze nowe możliwości dają inteligentne liczniki?

Liczniki mogą być wykorzystywane do przedpłatowej formy rozliczeń. Odbiorcy będą mogli przejść na taką formę, nie ponosząc żadnych kosztów zmiany. W przypadku, gdy odbiorca ma własną stację ładowania samochodu elektrycznego, taki licznik umożliwi oddzielne rozliczanie za energię pobraną przez samochód.

Wdrożenie smart metering’u (inteligentnego pomiaru energii elektrycznej) otworzy możliwość stosowania dynamicznych cen energii elektrycznej, w zależności od zapotrzebowania konsumentów.

* * *

*Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE; Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 roku Prawo energetyczne; Ustawa z dnia 15 kwietnia 2021 roku o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw

**Rozporządzenie Ministra Energii w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energią elektryczną z dnia 6 marca 2019 roku; Rozporządzenie Ministra Gospodarki w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego z dnia 4 maja 2007 roku

adwokat Agnieszka Cwalina-Kowalewska
Zespół Prawników Energa Obrót SA